Reflecties op dit project
Bus Factor
Het ecosysteem functioneert, maar de kennis en expertise ligt op één plek en het daardoor kwetsbaart. Er is een risico dat bij vertrek van de huidige kennisdragers het project in gevaar komt. Het is belangrijk om deze kennis goed te verspreiden en te borgen binnen Common Ground.
Vendor lock-in
Het voorkomen van vendor lock-in is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van leveranciers en opdrachtgevers. In een innovatie-ecosysteem is het onvermijdelijk dat er een zekere mate van lock-in ontstaat, omdat iedere leverancier met een eigen innovatieve component een nieuwe, en dus unieke waardepropositie biedt. Dat is iets anders dan het doelbewust creëren van vendor lock-in. Het is van belang dit te zien als een soort gezamenlijke “debt” die beheerd moet worden.
Continuïteit (van financiering) als bedrijfszekerheid
De meest waardevolle mensen op een project creëren een busfactor en de facto overstapkosten. Hier moet zorgvuldig mee worden omgegaan. Tegelijkertijd is er een prikkel om continue financiering te waarborgen. Als de financiering wegvalt en sleutelfiguren naar andere projecten vertrekken, kunnen de kosten & vertragingen voor het inwerken van nieuwe bijdragers aanzienlijk zijn.
Dan versus Nu
Er wordt regelmatig geredeneerd vanuit een toekomstige situatie die nog niet is uitgekristalliseerd. Doordat korte, middellange en lange termijn niet scherp worden onderscheiden, blijft vaak onduidelijk wie wanneer initiatief moet nemen. Het is goed om daar duidelijker onderscheid in te maken, bijvoorbeeld door middel van scenario’s en/of roadmaps die de verschillende fasen van ontwikkeling en samenwerking in kaart brengen en een naam geven.
Regie versus Samenwerking
De groeiende behoefte aan meer regie en centrale facilitatie, zoals centraal producteigenaarschap of managed hosting/SaaS (“samen exploiteren”), kan de open samenwerkingshouding onder druk zetten. Daarmee verschuift Common Ground ongemerkt van een open source samenwerking tussen gemeenten en marktpartijen naar een centrale softwareontwikkelclub met een aantal externe leveranciers als onderaannemer. Dat is een fundamentele verandering. Het is belangrijk om hier bewust van te zijn en de balans tussen regie en samenwerking goed te bewaken, zodat de openheid en inclusiviteit van het ecosysteem behouden blijft.
Hergebruik buiten gemeenten
Voor OpenZaak lijkt er een onuitgesproken consensus te bestaan dat dit component waarschijnlijk niet door veel andere partijen dan gemeenten zal worden hergebruikt, en daardoor ook niet op veel community-bijdragen kan rekenen. Zonder de prikkel om te profiteren van bijdragen van anderen, is er ook minder aanleiding om te investeren in communitymanagement en governance.
Andere Common Ground-componenten kunnen mogelijk een veel groter potentieel hebben voor herbruikbaarheid en schaalbaarheid buiten de gemeentelijke context. In dat geval kan investeren in de overhead van open governance en communitymanagement juist goede rendementen opleveren in de vorm van bijdragen van hergebruikende organisaties en communityleden.
Dat lijkt momenteel geen prioriteit, maar is wel een van de fundamentele uitgangspunten van open source werken en kan veel opleveren in termen van innovatie en kwaliteit. Het is lastig vooraf te bepalen uit welke hoek dergelijk hergebruik kan ontstaan. Juist daarom is het belangrijk om open te blijven staan voor signalen en verzoeken van buiten het huidige netwerk.
Common Ground zou wellicht kunnen overwegen om een open-source-ambitieladder te hanteren, gebaseerd op het schaalpotentieel van het betreffende component.
Gedeelde voorzieningen
Op dit moment heeft iedere component een eigen communicatiestructuur: een aparte domeinnaam, eigen website format, verschillende afspraken over codebase-bestanden en een eigen community-inrichting. Vanuit de regieorganisatie ligt hier een duidelijke taak om meer uniformiteit te bieden, bijvoorbeeld via uniforme component pagina’s op commonground.nl, het adopteren van een standaard voor publieke code en publiccode.yml voor een heldere repository-structuur, en een gezamenlijke omgeving voor tickets, discussie en documentatie. Dat maakt het voor gebruikers en ontwikkelaars makkelijker om zich te oriënteren en bij te dragen aan meerdere componenten binnen het ecosysteem, en zorgt voor beheersbaarheid en schaalbaarheid naarmate het aantal componenten groeit.